ตำนานไข่ผำในประเทศไทย

เม็ดจิ๋ว ตำนานยิ่งใหญ่

ไข่ผำ พืชดอกที่เล็กที่สุดในโลก ที่บ้านเรากินมาหลายชั่วคน วันนี้ Siam Wolffia เลี้ยงให้สะอาด สอนให้กินเป็น และเล่าตำนานให้ฟัง โดยมีน้องผำเป็นคนพาเที่ยว

  • 0.4–1.3 มม. ต่อเม็ด
  • ไทยพบ 2 จาก 16 ชนิด
  • เพิ่มเท่าตัวทุก 1–5 วัน
ดูวิธีกิน ฟังตำนาน เล่นควิซ ไมด์แมป ติดตามเพจ
น้องผำ มาสคอต Siam Wolffia สวมมงกุฎทอง
1 เม็ดวันที่ 0

ดูผำ 1 เม็ดแตกหน่อออกไปเรื่อย ๆ (จำลองให้เพิ่มเท่าตัวทุก 2 วัน)

รู้จักกันก่อน

น้องผำมีหลายชื่อ

พืชชนิดเดียวกัน แต่แต่ละภาคเรียกต่างกัน ทั้งต้นคือเม็ดกลมเม็ดเดียว ไม่มีราก ไม่มีใบ ลอยอยู่บนผิวน้ำนิ่ง

ภาคกลางผำ · ไข่น้ำ
อีสานไข่ผำ · หมากไข่ผำ
ภาคเหนือผำ
ภาษาอังกฤษWatermeal
ชื่อการค้าสากลMankai
ผำสดเพิ่งเก็บเกี่ยว กองเป็นก้อนสีเขียวสด เห็นเม็ดเล็ก ๆ จำนวนมาก บนที่ตักสแตนเลส
ผำสดของจริง แต่ละจุดเล็ก ๆ ที่เห็นคือผำ 1 ต้น
ผิวน้ำในบ่อเลี้ยงผำ ปกคลุมด้วยผำสีเขียวสด มีระลอกน้ำและฟองอากาศ
ผิวน้ำในบ่อ ผำลอยแน่นจนน้ำเป็นสีเขียว

ไทยพบ 2 ชนิด ขนาดจริงเทียบไม้บรรทัด

00.5 มม.1.0 มม.1.5 มม. W. globosa 0.4–0.9 มม. · ทรงไข่ โปร่งแสง W. arrhiza 0.8–1.3 มม. · กลมแบน ทึบแสง

ตำนานไข่ผำ

จากบ่อบ้านเรา สู่จานคุณ

เรื่องของผำเดินทางมาไกล จากผักพื้นบ้านที่ช้อนกินตามฤดู จนวันนี้นักวิจัยไทยเลี้ยงในฟาร์มระบบปิดและส่งต่อให้อุตสาหกรรมอาหาร

อดีต

ผักของคนท้องถิ่น

ชาวบ้านอีสานและภาคเหนือช้อนผำจากห้วย หนอง บึงที่น้ำยังใส ช่วงปลายหนาวถึงหน้าร้อนคือช่วงที่ผำขึ้นเต็มบ่อ แล้วนำมาทำแกงอ่อม แกงคั่ว ไข่เจียว ไข่ตุ๋น

2558

ผำในโรงเรียน

ผำถูกนำเข้าโครงการอาหารกลางวันของโรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดน และมหาวิทยาลัยหลายแห่งเริ่มวิจัยการเลี้ยงอย่างจริงจัง

วันนี้

ต้องเลี้ยงให้สะอาด

แหล่งน้ำธรรมชาติเสื่อมลง การช้อนผำจากหนองจึงเสี่ยง ผำคุณภาพวันนี้มาจากฟาร์มที่ควบคุมน้ำ ปุ๋ย และแสง จนกระทรวงพาณิชย์เรียกผำว่า "ทองคำสีเขียว"

บ้านคุณมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับผำไหม
ตำนาน ความเชื่อ วิธีช้อนผำแบบโบราณ หรือสูตรแกงของยาย ยังไม่เคยมีใครบันทึกไว้เป็นเรื่องเป็นราว Siam Wolffia กำลังรวบรวมอยู่ ส่งเรื่องเล่าหรือรูปเก่ามาได้ที่ เพจ Facebook ของเรา

มหัศจรรย์เม็ดจิ๋ว

เล็กแต่เก่งเกินตัว

ข้อเท็จจริงจากงานวิจัยของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารีและงานวิจัยสากล

1–5 วัน

แตกหน่อออกจากกระเปาะของต้นแม่ จำนวนเพิ่มเป็นเท่าตัวภายใน 1–5 วัน ถ้าแสงและธาตุอาหารพอ

ต.ค.–ม.ค.

ช่วงที่ผำไทยออกดอกและติดเมล็ด ดอกเดี่ยวแยกเพศ ไม่มีกลีบดอก

จำศีลได้

เมื่อสภาพไม่เหมาะ ผำจะสะสมแป้ง ตัวเล็กลง สีเข้มขึ้น แล้วจมลงก้นบ่อ (turion) รอจนน้ำดีขึ้นจึงลอยกลับมา

pH 8–9

ช่วงที่ผำโตดีที่สุด แต่ถ้า pH ต่ำกว่า 4 ผำจะซีดขาวภายในราว 3 วัน

วงจรชีวิตผำ: ต้นแม่แตกหน่อ แยกเป็นสองต้น แล้ววนซ้ำ ช่วงอากาศเย็นออกดอก และเมื่อสภาพไม่เหมาะจะกลายเป็น turion จมลงก้นบ่อ 1. ต้นแม่ ทั้งต้นคือเม็ดเดียว 2. แตกหน่อ ลูกงอกจากกระเปาะของต้นแม่ 3. แยกเป็น 2 ต้น ภายใน 1–5 วัน วนซ้ำ จำนวนเพิ่มเป็นเท่าตัว ออกดอกเมื่ออากาศเย็น ต.ค.–ม.ค. ติดเมล็ดได้ Turion จำศีล เมื่อสภาพไม่เหมาะ สะสมแป้งแล้วจม ผิวน้ำ
ภาพประกอบวงจรชีวิตผำ วาดจากข้อมูลงานวิจัย มทส. (ขนาดในภาพไม่ใช่ขนาดจริง)

สภาพที่ผำชอบ

ตัวเลขจากงานวิจัยแต่ละชิ้นต่างกันบ้าง เพราะทดลองกับผำต่างชนิดและต่างระบบ เราจึงใส่ที่มากำกับทุกค่า

อุณหภูมิ

17.5–30 °C

ช่วงที่กลุ่มแหนส่วนใหญ่โตดีที่สุด [FAO] · ในแล็บ มทส. เลี้ยงผำที่ 25–28 °C [มทส.] · เมื่อหนาวจัด ผำจะจำศีลเป็น turion

แสง

แดดรำไร ไม่จัดเกิน

W. globosa โตดีที่แสง 3,000–6,000 lux [TCI 2024] · กลางแจ้งใช้ตาข่ายพรางแสง 50% · ในอาคารใช้ LED 200 µmol/m²/s วันละ 16 ชม. [มทส.]

ค่า pH

ทนได้ช่วงกว้าง

มทส. พบว่าผำโตดีที่ pH 8–9 และซีดตายเมื่อต่ำกว่า 4 [มทส.] · งาน W. globosa ปี 2024 พบว่า pH แทบไม่มีผลต่อการเติบโต [TCI 2024] · แหนทั่วไปชอบ 6.5–7.5 [FAO]

น้ำ

นิ่ง หรือไหลช้า

ผำลอยบนผิวน้ำ จึงชอบน้ำนิ่งที่ไม่มีคลื่น · บ่อเลี้ยงใช้น้ำลึก 4–30 ซม. [มทส.] · ฟาร์มบ่อรางใช้ใบพัดดันน้ำให้ไหลเวียนช้า ๆ

ธาตุอาหาร

น้ำที่มีปุ๋ยพอดี

ต้องการ N P K S Ca Mg และจุลธาตุ · สูตรไฮโดรโปนิกส์ใช้ค่าความเข้มข้น EC ราว 0.5 mS/cm [มทส.] · ฝนตกหนักทำให้ปุ๋ยในน้ำเจือจาง ผำจึงโตช้าในหน้าฝน

ฤดูกาลในไทย

ปลายหนาว ถึงหน้าร้อน

ช่วงที่ผำธรรมชาติขึ้นเต็มบ่อ ส่วนหน้าฝนโตช้าเพราะแสงน้อยและธาตุอาหารเจือจาง [มทส.]

ผำอยู่ที่ไหนในโลก

สกุล Wolffia มีทั้งหมด 11 ชนิด กระจายอยู่ทั่วโลก [Wikipedia/POWO] · ชนิดที่คนไทยกินคือ W. globosa ซึ่งมีถิ่นกำเนิดในเอเชียเขตร้อนและกึ่งร้อน แล้วถูกนำไปจนพบในอเมริกา ยุโรป และแอฟริกา [POWO]

แผนที่โลก แหล่งที่พบผำ จุดสีแสดงประเทศต้นทางของโคลนผำ 16 โคลนจาก 11 ชนิดในงาน Appenroth 2018 วงกลมกลวงแสดงพื้นที่ที่ W. globosa ถูกนำเข้าไปตาม Kew POWO แถบเส้นประคือเขตร้อนระหว่างเส้นทรอปิก เส้นทรอปิกออฟแคนเซอร์เส้นทรอปิกออฟแคปริคอร์น W. globosa ถูกนำเข้า: แคลิฟอร์เนีย W. globosa ถูกนำเข้า: ฟลอริดา W. globosa ถูกนำเข้า: ฮาวาย W. globosa ถูกนำเข้า: เยอรมนี W. globosa ถูกนำเข้า: บริเตนใหญ่ W. globosa ถูกนำเข้า: โคลอมเบีย W. globosa ถูกนำเข้า: เอกวาดอร์ W. globosa ถูกนำเข้า: แองโกลา W. globosa ถูกนำเข้า: รัสเซียตอนกลาง ไทย · W. globosa 3 โคลน อินเดีย · W. globosa อินเดีย · W. microscopica ปากีสถาน · W. neglecta มาเลเซีย · W. angusta เคนยา · W. arrhiza เยอรมนี · W. arrhiza บราซิล · W. arrhiza นิวซีแลนด์ · W. australiana สหรัฐฯ · W. borealis สหรัฐฯ · W. columbiana อาร์เจนตินา · W. brasiliensis ซิมบับเว · W. cylindracea โคลอมเบีย · W. elongata ไทย
  • W. globosa (ผำที่คนไทยกิน)
  • W. arrhiza (พบในไทยด้วย)
  • ผำชนิดอื่นอีก 8 ชนิด
  • ที่ที่ W. globosa ถูกนำเข้าไป
  • เขตร้อน
จุดสีคือประเทศที่เก็บผำ 16 โคลนจาก 11 ชนิด มาวิจัยใน Appenroth et al. 2018 (วางไว้กลางประเทศ ไม่ใช่พิกัดจริงของบ่อ) · วงกลมกลวงจาก Kew POWO · แผนที่ฐาน Natural Earth (สาธารณสมบัติ) · แตะจุดเพื่อดูชื่อ
เอเชีย

บ้านเกิดของ W. globosa

เอเชียเขตร้อนและกึ่งร้อน เช่น อินเดีย ไทย เวียดนาม ฟิลิปปินส์ และญี่ปุ่น [POWO] · อนุทวีปอินเดียยังมี W. microscopica ที่พบเฉพาะถิ่น และเป็นพืชดอกที่โตเร็วที่สุดในโลก เพิ่มเท่าตัวใน 29.3 ชม. [Appenroth 2018; Sree 2015]

ยุโรป–แอฟริกา

บ้านของ W. arrhiza

ถิ่นกำเนิดตั้งแต่สหราชอาณาจักรถึงรัสเซียฝั่งยุโรป และลงใต้ไปถึงแอฟริกาใต้ [BIB 2022] · ส่วน W. globosa เพิ่งถูกพบเป็นพืชต่างถิ่นในยุโรปและอังกฤษ [BIB 2022]

ภูมิประเทศ

ที่ราบลุ่มน้ำนิ่ง

บ่อ หนอง บึง คูน้ำ และนาข้าวในที่ราบลุ่ม ในไทยพบมากทางอีสานและภาคเหนือ เช่น บ่อธรรมชาติที่สกลนคร [จุฬาฯ 2554] และบ่อน้ำฝนที่ศรีเทพ เพชรบูรณ์ [Thai PBS]

โภชนาการ

โปรตีนขึ้นกับว่าเลี้ยงยังไง

ผำชนิดเดียวกัน แต่ถ้าเลี้ยงต่างวิธี โปรตีนต่างกันได้เกือบ 4 เท่า (% ของน้ำหนักแห้ง วิเคราะห์โดย มทส.)

บ่อปูน ปุ๋ยคอกมูลสุกร
61.7%
ในอาคาร ไฟ LED
54.9%
บ่อปูน ปุ๋ยไฮโดรโปนิกส์
54.1%
บ่อปูน ปุ๋ยเคมี 16-16-16
45.5%
ผำจากตลาด
25.5%
น้ำประปาอย่างเดียว
15.9%
0%35%70%

ผำสด กับ ผำแห้ง ต่อ 100 กรัม

โปรตีน
1.4 g→33.8 g
แคลเซียม
43 mg→745 mg
เหล็ก
0.7 mg→13.4 mg
น้ำ
96.6 g→5.2 g

ตัวอย่างจากชุมชนหนองไข่น้ำ อ.เมือง จ.นครราชสีมา · ผำสดมีน้ำเกือบทั้งหมด พอระเหยน้ำออก สารอาหารจึงเข้มข้นขึ้นหลายสิบเท่า

เนื้อสัตว์ VS ผำ

หัวข้อเนื้อสัตว์ผำ
โปรตีนสูง กรดอะมิโนครบถ้วนผำสดมีน้อย (1.4 g/100 g) แต่ผำแห้งมีถึง 33.8 g/100 g และมีกรดอะมิโนจำเป็นครบ 9 ชนิด
ไขมันบางส่วนมีไขมันอิ่มตัวสูงไขมันต่ำ (0.8 g/100 g แห้ง) ส่วนใหญ่เป็นไขมันไม่อิ่มตัว
แร่ธาตุเหล็กจากสัตว์ ร่างกายดูดซึมได้ดีแคลเซียมและเหล็กสูง แต่เป็นเหล็กจากพืช ดูดซึมได้น้อยกว่า
ใยอาหารไม่มีมี (3.3 g/100 g แห้ง)
สุขภาพกินเนื้อแดงและเนื้อแปรรูปมากเกินไป เพิ่มความเสี่ยงบางโรคใยอาหารช่วยการย่อย มีสารต้านอนุมูลอิสระ
สิ่งแวดล้อมใช้พื้นที่และปล่อยก๊าซเรือนกระจกมากโตเร็ว ใช้น้ำและพื้นที่น้อย

ปรับจากอินโฟกราฟิก Siam Wolffia โดยเติมตัวเลขจากงานวิจัย มทส. และ Appenroth et al. 2018

งานวิจัยยืนยันอะไรบ้าง

เราแยกงานวิจัยตามความหนักแน่นของหลักฐาน งานทดลองในคนน่าเชื่อถือที่สุด ส่วนผลระดับเซลล์เป็นแค่สัญญาณเริ่มต้น งานในคนส่วนใหญ่ใช้ผำ W. globosa สายพันธุ์ Mankai ที่เลี้ยงในระบบควบคุม

ทดลองในคน

ร่างกายดูดซึมโปรตีนผำได้ดี

ทดลองแบบสุ่มในชาย 36 คน เทียบผำกับชีสและถั่วลันเตาที่ให้โปรตีน 30 กรัมเท่ากัน พบว่ากรดอะมิโนจากผำเข้าสู่กระแสเลือดได้ดี ผำจึงเป็นแหล่งโปรตีนคุณภาพสำหรับคนได้จริง

Kaplan et al. 2019 · Clinical Nutrition
ทดลองในคน

น้ำตาลหลังอาหารขึ้นน้อยกว่า

ผู้มีภาวะอ้วนลงพุงที่ดื่มเชคผำ มีระดับน้ำตาลสูงสุดหลังอาหารต่ำกว่าตอนดื่มเชคโยเกิร์ตที่มีพลังงานเท่ากัน วัดด้วยเครื่องติดตามน้ำตาลต่อเนื่อง 2 สัปดาห์

Zelicha et al. 2019 · Diabetes Care
ทดลองในคน

ไขมันตับลดลงเกือบเท่าตัว

ทดลอง 18 เดือนใน 294 คน กลุ่มอาหารเมดิเตอร์เรเนียนสีเขียว (ผำแช่แข็ง 100 กรัม/วัน + ชาเขียว + วอลนัท) ไขมันในตับลด 38.9% เทียบกับ 19.6% และ 12.2% ในอีก 2 กลุ่ม ภาวะไขมันพอกตับเหลือ 31.5% เทียบกับ 47.9% และ 54.8% · ผลนี้มาจากอาหารทั้งชุด ไม่ใช่ผำอย่างเดียว

Yaskolka Meir et al. 2021 · Gut (DIRECT-PLUS)
ทดลองในคน

วิตามินบี 12 ยังถกเถียง

ในงาน DIRECT-PLUS ระดับบี 12 ในเลือดของกลุ่มที่กินผำเพิ่มขึ้น 15.4% แต่มีนักวิจัยโต้แย้งว่าค่าที่วัดอาจสูงเกินจริงและอาจมาจากแบคทีเรีย จึงยังไม่ควรเรียกผำว่า "แหล่งบี 12 จากพืช"

Sela et al. 2020 · Nutrients · จดหมายโต้แย้ง
ทดลองในคน

ผู้ป่วยเบาหวานชนิดที่ 2 กำลังศึกษา

ทดลองแบบไขว้ในผู้ป่วยเบาหวาน 45 คน ดื่มเชคผำหลังมื้อเย็นเทียบกับน้ำเปล่า และมีการทดลองชุดใหม่เริ่มปี 2024 ยังต้องรอผลสรุปก่อนนำไปอ้างอิง

NCT04945109 · NCT06416475
วิเคราะห์ในแล็บ

กรดอะมิโนจำเป็นครบ 9 ชนิด

วิเคราะห์ผำ 16 โคลนจาก 11 ชนิดทั่วโลก รวมผำไทย 3 โคลน กรดอะมิโนจำเป็นถึงเกณฑ์ของ WHO ไขมันต่ำแต่เป็นไขมันไม่อิ่มตัวสูง

Appenroth et al. 2018 · Frontiers in Chemistry
วิเคราะห์ในแล็บ

โปรตีน 39–61.7% ถ้าเลี้ยงดี

ผำชนิดเดียวกัน แต่วิธีเลี้ยงต่างกัน โปรตีนต่างกันได้ตั้งแต่ 16% ถึง 62% ของน้ำหนักแห้ง ผำจากธรรมชาติมีราว 18–28% · ปี 2567–2568 นักวิจัยไทยพัฒนาสายพันธุ์โปรตีน 46–48.6% ได้ 3 สายพันธุ์

มทส. · สนค. กระทรวงพาณิชย์ 2569
วิเคราะห์ในแล็บ

สารต้านอนุมูลอิสระ

สารสกัดผำมีฟีนอลิก ฟลาโวนอยด์ และแร่ธาตุ ทั้งผำสดและผำต้มยังจับอนุมูลอิสระได้ แต่ผำสดทำได้ดีกว่า

Journal of Chemistry 2022
ระดับเซลล์

ลดสารก่อการอักเสบ

โปรตีนสกัดจากผำแห้งลดการสร้าง IL-1β และ IL-6 ในเซลล์ภูมิคุ้มกัน และไม่เป็นพิษต่อเซลล์ (ม.เชียงใหม่และ ม.นเรศวร) · สเตอรอลจากผำลดไนตริกออกไซด์ในเซลล์แมคโครฟาจ (ม.หัวเฉียวฯ)

Molecules 2025 · Cosmetics 2017

หลักฐานบอกอะไรกับคนเลี้ยงผำ

  • คุณภาพโปรตีนพิสูจน์แล้วในคน ผำจึงขายได้ในฐานะโปรตีนพืชจริง ไม่ใช่แค่กระแส
  • ผลดีทั้งหมดมาจากผำที่เลี้ยงในระบบควบคุม และโปรตีนขึ้นกับวิธีเลี้ยงมาก ฟาร์มที่คุมคุณภาพได้จึงมีมูลค่ากว่าการช้อนจากธรรมชาติหลายเท่า
  • ผลิตโปรตีนต่อพื้นที่ได้มาก นักวิจัย Wageningen ประเมินว่าผลผลิตต่อไร่สูงกว่าถั่วเหลือง 6–7 เท่า (ตัวเลขจากระบบนำร่อง ยังไม่ยืนยันในแปลงใหญ่)
  • ตลาดยอมรับแล้ว สหภาพยุโรปอนุมัติผำสดเป็นอาหาร (2021) และผงโปรตีนผำพรีเมียมในไทยขายได้ 3,000–5,000 บาท/กก.
  • ข้อควรระวัง: ผลด้านสุขภาพบางข้อเป็นผลของอาหารทั้งชุดหรือผลในเซลล์ จึงห้ามนำไปโฆษณาว่าผำ "รักษา" หรือ "ลดน้ำตาล"
ดูตารางสารอาหารเต็ม
ต่อ 100 กรัมผำสดผำแห้ง
พลังงาน (kcal)13.11308.71
โปรตีน (g)1.433.82
คาร์โบไฮเดรต (g)1.041.49
ไขมัน (g)0.390.83
ใยอาหาร (g)0.973.28
แคลเซียม (mg)43.35745.04
เหล็ก (mg)0.7213.40
โซเดียม (mg)23.78393.03
ความชื้น (g)96.65.22

ครัวผำ

ผำกินเป็น อร่อยกว่าที่คิด

ผำล้างสะอาดแล้วแทบไม่มีรส จึงรับรสเครื่องแกงและเครื่องปรุงได้ดี ไปได้ทั้งกับข้าวบ้าน ๆ และเมนูสมัยใหม่

สปาเก็ตตี้ซอสเขียวกับกุ้ง ท็อปด้วยผำสดเป็นกองเม็ดเขียวบนตัวกุ้ง
สปาเก็ตตี้กุ้ง ท็อปด้วยผำสด
ยำผักรสจัดในจานยาว โรยผำสดเป็นแนวกลางจาน
ยำผักโรยผำสด
แกงน้ำใสใส่ผัก มีเม็ดผำลอยทั่วชามและในช้อน
แกงใส่ผำ เห็นเม็ดผำเล็ก ๆ ลอยในช้อน
ดั้งเดิม

แกงอ่อมผำ

แกงอีสานน้ำขลุกขลิก ใส่ผักพื้นบ้าน ผำทำให้น้ำแกงข้นและเขียวสวย

ดั้งเดิม

ไข่เจียวผำ 5 นาที

ไข่ 2 ฟอง + ผำ 2 ช้อนโต๊ะ + น้ำปลานิดหน่อย ตีให้เข้ากันแล้วเจียวไฟกลาง ผำกรอบนิด ๆ ในไข่ฟู เด็กกินได้ ผู้ใหญ่ติดใจ

ดั้งเดิม

ไข่ตุ๋นผำ · แกงคั่วผำ

เมนูที่ชาวบ้านภาคเหนือและอีสานทำกินกันมานาน

ใหม่

สมูทตี้ผำ

ปั่นผำสดหรือผำแช่แข็งกับผลไม้ ได้โปรตีนพืชในแก้วเดียว

ใหม่

เส้นและขนมเสริมผำ

เส้นก๋วยเตี๋ยวเสริมผำ 0.5–2.5% และขนมไทยเสริมผงผำ 2–6% จากงานวิจัยมหาวิทยาลัยไทย

ใหม่

ผงโรยข้าวและบะหมี่

แบรนด์ไทยเริ่มทำผงโรยข้าว คุกกี้ และบะหมี่ไข่ผำแล้ว

ปลูกเองได้

8 ขั้นจากแม่พันธุ์ถึงผงผำ

สรุปจากหลักสูตรอบรมและงานวิจัยของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี

จากบ่อสู่จาน: เลี้ยงในบ่อ เก็บเกี่ยวทุก 5 ถึง 7 วัน ล้างหลายน้ำ อบ 60 องศา 3 ชั่วโมง ผำสด 20 กิโลกรัมได้ผงราว 1 กิโลกรัม 60°C เลี้ยงในบ่อน้ำสะอาด คุม pH เก็บเกี่ยวทุก 5–7 วัน ล้างหลายน้ำจนใส อบแห้ง60 °C นาน 3 ชม. ผงและอาหารสด 20 กก. → ผง ~1 กก.
ภาพประกอบเส้นทางจากบ่อสู่จาน
บ่อปูนแบบรางยาวหลายบ่อในโรงเรือนพลาสติก ผิวน้ำเขียวเต็มไปด้วยผำ มีใบพัดหมุนน้ำอยู่กลางบ่อ
ฟาร์มผำระบบกึ่งปิด บ่อปูนแบบรางในโรงเรือน ผิวน้ำทั้งบ่อคือผำ
ใบพัดสแตนเลสต่อมอเตอร์สีฟ้า วางขวางบ่อผำ ดันน้ำให้ไหลเวียน
ใบพัดต่อมอเตอร์ ดันน้ำให้ไหลเวียนรอบบ่อ
ผำสดที่เก็บเกี่ยวแล้วกองอยู่ในตะกร้าบุผ้าข้างรางรับน้ำของบ่อ
ผำสดที่เพิ่งเก็บเกี่ยว พักให้สะเด็ดน้ำในตะกร้าบุผ้า
โรงเรือนยาวคลุมตาข่ายพรางแสงด้านบน ข้างในเป็นบ่อปูนขนาดใหญ่ ผิวน้ำเขียวด้วยผำ
โรงเรือนคลุมตาข่ายพรางแสง ช่วยกันแดดจัด

จากบ่อสู่ผง ของจริง

เก็บเกี่ยว: ผำไหลจากบ่อผ่านรางลงตะกร้าบุผ้า
ตู้อบแห้งสแตนเลสหลายชั้น มีถาดผำสีเขียวอยู่ในตู้
อบแห้ง: ตู้อบสแตนเลสหลายชั้น เกลี่ยผำบาง ๆ บนถาด
เครื่องบดผงสแตนเลสความเร็วสูงวางบนโต๊ะ เปิดฝาออก
บดเป็นผง: เครื่องบดความเร็วสูง

ขั้นตอนการผลิต

  1. เตรียมแม่พันธุ์
    ใช้ผำระยะ 3–4 จากแหล่งสะอาด หรือแม่พันธุ์ที่คัดแล้ว
  2. เตรียมน้ำและปุ๋ย
    ปุ๋ยอินทรีย์ เคมี 16-16-16 หรือไฮโดรโปนิกส์ AB (EC ~0.5) คุม pH ราว 7–8
  3. ปล่อยผำ
    ราว 200 กรัมต่อตารางเมตร
  4. ดูแล
    พรางแสง 50% เมื่อแดดจัด และคอยตักตะไคร่ออก
  5. เก็บเกี่ยว
    ทุก 5–7 วัน
  6. ล้างให้สะอาด
    ใช้ระบบล้างผำสด
  7. เก็บหรือแปรรูป
    ผำสดเก็บที่ 10 °C ได้ 5 วัน · อบ 60 °C นาน 3 ชม.
  8. จดบันทึก
    บันทึกทุกขั้นเพื่อขอรับรอง GAP

เคล็ดลับจากแล็บ: เลี้ยงในอาคารด้วยไฟ LED แสงขาว-แดง-น้ำเงิน วันละ 16 ชั่วโมง ได้ผลผลิตสูงสุด 93.55 กรัม/ตร.ม./วัน และน้ำหนักเพิ่ม 327% ใน 7 วัน ส่วนผำสด 20 กก. อบแห้งได้ราว 1 กก.

ดูตัวเลขงานวิจัยและต้นทุนบ่อ
ช่วงแสง (สว่าง:มืด)น้ำหนักสด (g/ตร.ม.)น้ำหนักเพิ่มใน 7 วัน
12:12523161%
14:10573186%
16:8772278%
18:6626213%

บุญใหม่ บัวระวงศ์ และคณะ, วารสารแก่นเกษตร · ค่าเฉลี่ยของทุกสีแสง

ขนาดบ่อกำลังผลิตต้นทุน (บาท)คืนทุน
กลาง บ่อปูน20 กก./สัปดาห์28,500 + 20,0001.8 ปี
กลาง บ่อพลาสติก20 กก./สัปดาห์17,500 + 20,0001.4 ปี
ใหญ่ โรงเรือน 6×32 ม.100 กก./สัปดาห์63,500 + 120,0001.3 ปี

ต้นทุน = บ่อ + โรงเรือน · คิดจากราคาผำสด 50 บาท/กก. (ฟาร์มต้นแบบ มทส.)

กินอย่างปลอดภัย

น้ำสะอาด ผำก็สะอาด

ผำดูดสารจากน้ำได้เก่งมาก ทั้งสิ่งดีและสิ่งไม่ดี แหล่งน้ำจึงสำคัญที่สุด

เลือกแหล่งที่มา

เลือกผำจากฟาร์มที่ควบคุมน้ำและได้มาตรฐาน GAP มกษ. 9001-2564 มากกว่าผำที่ช้อนจากแหล่งน้ำไม่รู้ที่มา

ล้างและปรุงสุก

ล้างผำหลายน้ำจนสะอาด แล้วปรุงสุก ผู้มีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์ก่อนกินเป็นประจำ

ต่างประเทศ

ยุโรปรับเฉพาะผำสด

สหภาพยุโรปอนุมัติผำสดเป็นอาหารแล้ว แต่ผงผำยังไม่ผ่าน เพราะกังวลเรื่องแมงกานีสสูง

ดูสเปกผงผำของ มทส.
รายการเกณฑ์
โปรตีน≥ 50% (ทำได้จริง 39.1–61.7%)
ความชื้น≤ 5%
สารหนู / แคดเมียม≤ 2.00 mg/kg
ตะกั่ว / ปรอท≤ 1.00 / ≤ 0.50 mg/kg
Salmonellaไม่พบใน 25 g
S. aureus / B. cereus / C. perfringens≤ 10 / ≤ 100 / ≤ 100 CFU/g

ตลาด

ผำขึ้นบันได ราคาก็ขึ้นตาม

ผำชนิดเดียวกัน แต่ความสะอาด บรรจุภัณฑ์ และการแปรรูปทำให้ราคาต่างกันหลายร้อยเท่า (บาทต่อกิโลกรัม ความสูงของขั้นไม่ได้วาดตามสเกล)

15–20ผำธรรมชาติ ตลาดนัด
100–200ผำสดจากฟาร์ม GAP
~990ผำสดแพ็คในห้าง (79 บาท/80 g)
3,000–5,000ผงโปรตีนผำพรีเมียม

ใครอยู่ในตลาดบ้าง

  • flo Wolffia
  • WolffiaX
  • บ้านไข่ผำ by ThaiWolffia
  • PAAM PURE
  • Team phum
  • Wolffia Bangkok
  • Wolffia Plus
  • ฟาร์มบ้านไข่ผำ
  • Pro-t Farm
  • แบรนด์ชุมชน

ยังมีที่ว่างอีกเยอะ

ไทยมีฟาร์มผำที่ได้มาตรฐานสุขอนามัยระดับโลกไม่ถึง 20 แห่ง และยังไม่มีเครื่องจักรอบแห้งที่ออกแบบมาเพื่อผำโดยเฉพาะ

ต่างชาติกำลังมา

Floatmeal จากญี่ปุ่นวางแผนตั้งฟาร์มในไทยภายในปี 2570 เพื่อผลิตผงผำส่งญี่ปุ่น ที่มีผู้ผลิตอาหารหลายสิบรายรอใช้

น้องหน่อ มาสคอตตัวกลมของ Siam Wolffia

ควิซกับน้องหน่อ

รู้จักน้องผำดีแค่ไหน

6 ข้อ ตอบได้ข้อละครั้ง คำตอบอยู่ในหน้านี้ทั้งหมด

ได้0/ 6 คะแนน

ที่มาของข้อมูล

แหล่งอ้างอิง

ดูแหล่งอ้างอิงทั้งหมด
  1. อารักษ์ ธีรอำพน และคณะ. หลักสูตร "นวัตกรรมการผลิตและการจัดการฟาร์มไข่ผำ (WOLFFIA) เพื่ออุตสาหกรรมอาหารและการพัฒนาผลิตภัณฑ์". มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี.
  2. บุญใหม่ บัวระวงศ์ และคณะ. การศึกษาสีของแสงและระยะเวลาการให้แสงต่อการเจริญเติบโต ผลผลิต และคุณภาพของไข่น้ำ. วารสารแก่นเกษตร.
  3. สนค. กระทรวงพาณิชย์ — ชู "ผำ" ซูเปอร์ฟู้ดสัญชาติไทย (14 พ.ค. 2569)
  4. Appenroth et al. 2018 — Nutritional Value of the Duckweed Species of the Genus Wolffia, Frontiers in Chemistry (ตาราง 16 โคลนและประเทศต้นทาง)
  5. Kew Plants of the World Online — Wolffia globosa (ถิ่นกำเนิดและพื้นที่ที่ถูกนำเข้า)
  6. Wikipedia — Wolffia (11 ชนิดตาม POWO, การกระจายพันธุ์ทั่วโลก)
  7. British & Irish Botany 2022 — Wolffia ต่างถิ่นในยุโรปและอังกฤษ
  8. Sree, Sudakaran & Appenroth 2015 — Acta Physiologiae Plantarum (W. microscopica เพิ่มเท่าตัวใน 29.3 ชม.)
  9. TCI 2024 — Optimizing Growth Conditions for Wolffia globosa Using an AB Hydroponic Fertilizer System
  10. Yaskolka Meir et al. 2021 — Effect of green-Mediterranean diet on intrahepatic fat: the DIRECT PLUS randomised controlled trial, Gut
  11. Journal of Chemistry 2022 — สารต้านอนุมูลอิสระและแร่ธาตุในสารสกัดผำ
  12. Molecules 2025 — Bioactive potential of protein extracts from dried Wolffia globosa
  13. Cosmetics 2017 — สเตอรอลจากผำและฤทธิ์ต้านการอักเสบ
  14. ClinicalTrials.gov — NCT06416475
  15. Wageningen University — Cultivation of duckweed for protein
  16. FAO — Duckweed: growth conditions (อุณหภูมิและ pH ของกลุ่มแหน)
  17. จุฬาฯ 2554 — การผลิตไข่น้ำจากบ่อธรรมชาติ สกลนคร
  18. Thai PBS Decode — ผำ ไข่น้ำ รูป นาม และความท้าทาย
  19. Natural Earth ผ่าน world-atlas — แผนที่ฐาน (สาธารณสมบัติ)
  20. Kaplan et al. 2019 — Clinical Nutrition
  21. Sela et al. 2020 — Nutrients
  22. จดหมายโต้แย้งค่าวิตามินบี 12 ใน Mankai
  23. ScienceDaily (2019) — Mankai
  24. EUR-Lex — Regulation (EU) 2021/2191 · EFSA opinion
  25. กรมวิชาการเกษตร — อบรมเพาะเลี้ยงไข่ผำตามมาตรฐาน GAP
  26. Nation Thailand — Thai watermeal tipped as 'green gold'
  27. Japan Kizuna — Floatmeal
  28. Bangkok Post — Smart farming to drive wolffia's rise
  29. Makro — ไข่ผำ แพ็ค 80 ก.
  30. Thai PBS — "ผำ" Super Food
  31. ไทยรัฐ — ไข่ผำ กิโลละ 20 บาท
  32. วารสาร DTC — ผงไข่ผำในขนมไทย